Μαθήματα από τη Ρουμανία για τις μεταρρυθμίσεις της ΠΓΔΜ στο χώρο της δικαιοσύνης

24/03/2008

Θα πρέπει να οριστούν τα μέτρα τα οποία θα καταστούν αμετάκλητα πριν, όχι μετά, την ένταξη μιας υποψήφιας χώρας στην ΕΕ, λέει η Μόνικα Μάκοβεη πρώην υπουργός δικαιοσύνης της Ρουμανίας και σήμερα σύμβουλος της κυβέρνησης των Σκοπίων.

Της Βαλεντίνα Ποπ για τους Southeast European Times -- 24/03/08

Η πρώην υπουργός Δικαιοσύνης της Ρουμανίας Μόνικα Μάκοβεη. [Getty Images]

Το κύριο δίδαγμα που αντλείται τόσο από την ΕΕ όσο και για την ΠΓΔΜ από την ένταξη της Ρουμανίας είναι ότι τα μέτρα των μεταρρυθμίσεων και της καταπολέμησης της διαφθοράς θα πρέπει να καταστούν αμετάκλητα προ της ένταξης στην ΕΕ - όχι μετά, όταν θα φθίνει η πολιτική βούληση, δήλωσε η Μόνικα Μάκοβεη, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης της Ρουμανίας, προς τους Southeast European Times.

Η Μάκοβεη είχε λάβει εύσημα από την ΕΕ για τις θαρραλέες μεταρρυθμίσεις που έκανε στο χώρο της δικαιοσύνης και της καταπολέμησης της διαφθοράς, το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετώπιζε η Ρουμανία προ της ένταξής της το 2007. Αν και δεν ανήκε σε κανένα κόμμα, η Μάκοβεη απομακρύνθηκε από τα υπουργικά της καθήκοντα κατά τη διάρκεια κυβερνητικού μετασχηματισμού την άνοιξη του 2007. Επί του παρόντος ενεργεί ως σύμβουλος της κυβέρνησης των Σκοπίων για τις μεταρρυθμίσεις στο χώρο της δικαιοσύνης.

Ερωτηθείσα εάν βλέπει τυχόν συνέπειες για υποψήφιες χώρες όπως η ΠΓΔΜ, μετά την εμπειρία της ΕΕ με την Ρουμανία, η Μάκοβεη απάντησε "Σίγουρα, ναι".

"Οι σημαντικότερες συνέπειες για την ΕΕ θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη μόνο την εκπλήρωση και την καθιέρωση βέλτιστων πρακτικών παρά τις όποιες και πιθανόν μη εφαρμοστέες υποσχέσεις. Όλα αυτά συνδέονται με την πολιτική βούληση η οποία μειώθηκε δραστικά μετά την ένταξη στην ΕΕ" δήλωσε.

"Κοιτάζοντας πίσω, νομίζω ότι θα έπρεπε να το αναμέναμε ως άμεση επίπτωση της καταπολέμησης της διαφθοράς σε υψηλά κλιμάκια σε χώρες όπου υπάρχουν διεφθαρμένοι πολιτικοί. Είναι σε θέσεις που παίρνουν αποφάσεις και αντιδρούν με σθένος όποτε κινδυνεύει η "ασυλία" τους από τις ποινικές διώξεις ή όταν κινδυνεύουν να χάσουν περιουσιακά στοιχεία και προνόμια τα οποία απέκτησαν κατά την ομιχλώδη μεταβατική περίοδο" δήλωσε. "Αυτός είναι και ο λόγος που κατά το επόμενο κύμα διεύρυνσης η ΕΕ οφείλει να διασφαλίσει την πλήρη εκπλήρωση των μεταρρυθμίσεων, κυρίως της μεταρρύθμισης της πολιτικής τάξης μέσω μέτρων καταπολέμησης της διαφθοράς, καθώς και τη μη αναστρεψιμότητα της διαδικασίας".

Για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, η Μάκοβεη αναμένει ότι τα διδάγματα που αντλήθηκαν "για την προώθηση πολιτικών και επαγγελματικού προσωπικού που έχουν τη δυνατότητα και τη θέληση να ξεκινήσουν, να στηρίξουν και να προωθήσουν βαθιές, επώδυνες και πραγματικές τομές ακόμη κι αν απαιτούνται πολιτικές θυσίες. Αμετάκλητες και πραγματικές αλλαγές είναι αυτό που θέλουν οι πολίτες των χωρών που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο και αυτό θα πρέπει να έχουν. Όταν γίνει αυτό, η ένταξη στην ΕΕ θα έρθει φυσιολογικά".

Τα αυστηρότερα μέτρα που θα πρέπει να λάβει η κυβέρνηση των Σκοπίων, κατά την άποψη της Μάκοβεη, είναι η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος βάσης δεδομένων για τις υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου και η πλήρης εφαρμογή, στις ποινικές υποθέσεις, ειδικών ανακριτικών μέτρων με παράλληλη διασφάλιση των πολιτικών δικαιωμάτων. Απαιτούνται επίσης περαιτέρω τροποποιήσεις της νομοθεσίας που διέπει τις πολιτικές χρηματοδοτήσεις και εκστρατείες προκειμένου να διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια, έλεγχος και κυρώσεις.

Ο ευρωπαίος επίτροπος για τη διεύρυνση Όλι Ρεν (αριστερά) και ο σκοπιανός πρωθυπουργός Νίκολα Γκρουέφσκι (δεξιά) στα εγκαίνια του νέου κτιρίου της Ευρωπαϊκής Αποστολής στα Σκόπια στις 7 Μαρτίου. [Getty Images]

Τα Σκόπια χρειάζεται επίσης να εφαρμόσουν νόμους που αφορούν στη σύγκρουση συμφερόντων και τη διασφάλιση της διαφάνειας στη διοίκηση, πρόσθεσε ο πρώην υπουργός δικαιοσύνης. "Γενικά, χρειάζεται να γίνουν προσπάθειες για την πλήρη και σωστή εφαρμογή των υφιστάμενων διατάξεων καταπολέμησης της διαφθοράς. Οι προσπάθειες στο εσωτερικό της χώρας στηρίζονται από την ΕΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς που βρίσκονται στα Σκόπια και είμαι πεπεισμένος ότι η στήριξη θα αυξηθεί κατά το προσεχές μέλλον" δήλωσε.

Όσον αφορά μέτρα που έλαβε η Ρουμανία και τα οποία θα μπορούσαν να υιοθετήσουν τα Σκόπια ή άλλες υποψήφιες χώρες, η Μάκοβεη υπογράμμισε τη Διεύθυνση κατά της Διαφθοράς οι εισαγγελείς της οποίας ερευνούν τη διαφθορά και τα οικονομικά εγκλήματα σε ανώτατα κλιμάκια. "Η επιλογή των εισαγγελέων που εργάζονται στο τμήμα αυτό είναι κρίσιμη" είπε. "Θα πρέπει να έχουν μεγάλο βαθμό ανεξαρτησίας και επαγγελματισμού. Εκτός αυτού, το τμήμα αυτό θα πρέπει να διαθέτει ειδικά ερευνητικά μέσα, χρηματοδότηση και οικονομολόγους. Τα Σκόπια διαθέτουν ένα τμήμα εισαγγελέων για το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά, το οποίο κατά το παρελθόν έτος ερεύνησε σημαντικές υποθέσεις και οι εισαγγελείς του οποίου υφίστανται εντατική κατάρτιση".

"Ωστόσο, χρειάζεται να αναληφθούν περαιτέρω βήματα, κυρίως όσον αφορά τη χρήση των ειδικών ερευνητικών μηχανισμών και των μέτρων μυστικής παρακολούθησης. Το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά δεν αντιμετωπίζονται με παλαιά μέσα έρευνας. Στα Σκόπια, συνεργάζομαι με τις αρχές της χώρας και τους διεθνείς οργανισμούς για την ενίσχυση της εφαρμογής της υφιστάμενης νομοθεσίας για τα εποπτικά μέτρα και τη διεύρυνση της εφαρμογής της" εξήγησε η Μάκοβεη.

Ένα άλλο χρήσιμο μέτρο σκοπός του οποίου είναι η αντιμετώπιση και η πρόληψη της διαφθοράς είναι ο χαρακτηρισμός της σύγκρουσης συμφερόντων ως έγκλημα και να υπάρχει "επιβεβαίωση της ακεραιότητας" όταν υπάρχει υποψία για διαφθορά εκ μέρους δημοσίων υπαλλήλων. Η Μάκοβεη δήλωσε ότι προτείνει για τα Σκόπια να καταστεί κακούργημα ο "αθέμιτος πλουτισμός" όπως ορίζεται στη Συνθήκη των ΗΕ για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς.

"Θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι ορισμένες διατάξεις της φορολογικής νομοθεσίας των Σκοπίων είναι πιο προχωρημένες από ότι οι αντίστοιχες της Ρουμανίας. Υπάρχει πρόβλεψη για φορολόγηση με συντελεστή 70% για περιουσιακά στοιχεία των οποίων το 'πόθεν έσχες' δεν δικαιολογείται. Η συνεπής εφαρμογή του μέτρου αυτού άρχισε στις αρχές του 2008" δήλωσε η πρώην υπουργός δικαιοσύνης της Ρουμανίας.

Σχετικά με το αμετάθετο των δικαστών και των εισαγγελέων, η Μάκοβεη είπε ότι τα Σκόπια έλυσαν πρόσφατα το πρόβλημα αυτό με τη σύσταση Συμβουλίου Δικαστών, ενώ το 2008 θα συσταθεί και το Συμβούλιο των Εισαγγελέων. Τόσο οι δικαστές όσο και οι εισαγγελείς στα Σκόπια είναι επί του παρόντος 'εφ' όρου ζωής' (μέχρι να αποσυρθούν).

Ωστόσο, η Ρουμανία και τα Σκόπια καθώς και άλλες πρώην κομμουνιστικές χώρες, παρέλειψαν το πρώτο βήμα που απαιτείται για τη μεταρρύθμιση του συστήματος δικαιοσύνης - τη δοκιμασία σε όλη τη χώρα για την επαγγελματική ικανότητα και ακεραιότητα των σημερινών δικαστών και εισαγγελέων, είπε η Μάκοβεη.

"Δυστυχώς, τόσο η Ρουμανία όσο και τα Σκόπια βιάστηκαν να παραχωρήσουν σε όλα τα μέλη του δικαστικού συστήματος ανεξαρτησία και το αμετάθετο χωρίς να υπάρχει καμιά επαλήθευση για το ποια από τα άτομα αυτά παρέχουν τις εγγυήσεις αυτές", είπε. "Η κοινή προσδοκία ήταν ότι αφής στιγμής παραχωρήθηκε από το νόμο ανεξαρτησία και το αμετάθετο, τα μέλη του δικαστικού σώματος θα καθίσταντο και ανεξάρτητοι επαγγελματίες". Η προσδοκία αυτή, είπε η Μάκοβεη, δείχθηκε ότι ήταν λανθασμένη.

"Σήμερα υπάρχουν πολλοί δικαστές και εισαγγελείς οι οποίοι αισθάνονται αρκετά "ανεξάρτητοι" για να εμπλέκονται στη διαφθορά, να μην ενεργούν επαγγελματικά και να μη διαθέτουν ικανότητες και να καλύπτονται από την "ανεξαρτησία" κάθε φορά που υπάρχουν επικρίσεις, είπε. "Η εξυγίανση του συστήματος που επαφίεται τώρα στα δικαστικά συμβούλια δεν εφαρμόζεται. Τα συμβούλια αυτά που δεν λογοδοτούν - και έχω υπόψη κυρίως το παράδειγμα της Ρουμανίας - λειτουργούν ως συνεργατικές, προστατεύοντας τα λάθη του συστήματος".

Οι σημαντικότερες προκλήσεις για την κυβέρνηση των Σκοπίων είναι ίδιες όπως και για τη Ρουμανία, είπε η Μάκοβεη. Περιλαμβάνουν τη διατήρηση πολιτικής βούλησης εκ μέρους της κυβέρνησης, την επίτευξη πολιτικής συναίνεσης και την ενίσχυση της στήριξης των μεταρρυθμίσεων, λαμβάνοντας μέτρα για αλλαγές στην πολιτική τάξη και διασφαλίζοντας ότι τα μέτρα καταπολέμησης της διαφθοράς θα εφαρμοστούν στην πράξη και ότι θα είναι αμετάκλητα.