Kaçak savaş suçları zanlısı: Ratko Mladiç

25/07/2008

Eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç, Radovan Karaciç'in tutuklanmasından beri ICTY'nin arananlar listesinin başında yer alıyor. Mladiç 2000 yılından beri kanundan kaçıyor.

(Çeşitli kaynaklar)

Ratko Mladiç. [Arşiv]

Eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (ICTY) aradığı baş zanlılardan biri. Mladiç ilk olarak Temmuz 1995'te eski Bosnalı Sırp Cumhrubaşkanı Radovan Karaciç ile birlikte suçlandı. ICTY aynı yılın Kasım ayında ikinci bir iddianameyi doğruladı. Mahkeme Kasım 2002'de, 12 Mayıs 1992 ile 22 Aralık 1996 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan değiştirilmiş bir iddianame yayınladı.

Mladiç 12 Mart 1943'te Kalinovik, Bosna-Hersek'te (BH) dünyaya geldi. Yugoslav Halk Ordusu'nun (JNA) Belgrad'daki harp okulunda aldığı eğitim sonrasında kadrolu subay olarak JNA'ya katıldı. 1991 yılında JNA'nın 9. Kolordu komuranı olarak Knin, Hırvatistan'a gönderildi. Nisan 1992'de, merkezi Saraybosna'da bulunan JNA'nın İkinci Askeri Bölge'sinin komutasını devraldı. Ertesi ay da Bosnalı Sırp Ordusu'nun (VRS) genel kurmay başkanı olarak Aralık 1996'ya kadar bu görevde kaldı.

İddianamede Mladiç, bireysel ve yüksek adli sorumluluğuna dayanılarak, yer aldığı iddia edilen zulüm, cinayet, sürme ve insanlık dışı eylemler, terör yaratma ve rehine alma eylemlerinden ötürü 13 adet insanlık suçu ve savaş yasa ve geleneklerini ihlal suçuyla suçlanıyor. Ayrıca, bununla sınırlı kalmamak kaydıyla, Temmuz 1995'te BM güvenli bölgesi Srebrenitsa'ya karşı gerçekleşen Sırp katliamı sırasında 8 bin kadar Bosnalı Müslüman erkek ve oğlan çocuğunun ölümüyle ilgili olarak iki adet soykırım suçlamasıyla da karşı karşıya bulunuyor.

İddianameye göre Mladiç, "örneğin Kljuc, Kotor Varos, Prijedor, Sanski Most ve Srebrenitsa'daki Bosnalı Müslüman ulusal, etnik, ırksal veya dini grupların kasıtlı kısmi imhasının planlanması, hazırlanması veya ifasını gerçekleştirdi veya başka bir şekilde buna yardım veya yataklık etti."

İddianamede, Mayıs 1992'den itibaren Mladiç'in komutası altındaki güçlerin Saraybosna kentini toplar ve keskin nişancılarla vurdukları, sivilleri öldürmek ve yaralamak suretiyle halk arasına teröre saldıkları da iddia ediliyor. BH başkentinin 44 ay süren kuşatmasında 1.800'ü çocuk olmak üzere 10 bin 500 civarında insanın öldüğü ve 50 bin kişinin yaralandığı bildiriliyor.

İddianameye göre, eski VRS başkanı, bireysel veya başkalarıyla birlikte hareket ederek, BH toprakları dahilinde "Bosnalı Müslüman, Bosnalı Hırvat ve diğer Sırp harici nüfusu ülkenin büyük bölgelerinden zorla veya başka yollarla ortadan kaldırma veya uzaklaştırma" amaçlı suç iştirakinde yer aldı.

Mladiç'i 12 Mayıs 1992 ile 22 Aralık 1996 tarihleri arasında gerçekleşmiş eylem ve ihmallerde yüksek sorumluluk sahibi olmakla suçlayan ICTY savcıları, o tarihteki en yüksek rütbeli VRS subayı olarak Mladiç'in yalnızca Bosnalı Sırp cumhurbaşkanından emir aldığını ileri sürdüler. "Aynı şekilde VRS'nin işleyişi üzerinde genel yetki ve sorumluluğa da sahipti. VRS'nin bütün operasyonlarının planlanması ve yönetilmesinden ve emirlerinin yerine getirildiğinden emin olmak için bütün ast subaylar ve birliklerin faaliyetlerinin izlenmesinden sorumluydu."

Mladiç'in "planladığı, kışkırttığı, emrini verdiği, işlediği veya planlaması, hazırlığı veya ifasına başka bir şekilde yardım ve yataklık ettiği" savaş suçlarında bireysel sorumluluk taşıdığı da iddia ediliyor.

BH'deki ihtilafın sona ermesi sonrasında Mladiç, Belgrad'a dönerek burada eski Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç'in koruması altında özgürce yaşadı ve sık sık futbol maçları, restoranlarda ve Karadağ restoranlarında boy gösterdi. Miloseviç rejiminin Ekim 2000'de devrilerek son dönem başbakanlarından Zoran Cinciç başkanlığındaki reformcu hükümetin iktidara gelmesinden sonra, bildirildiğine göre Mladiç tutuklanarak Lahey mahkemesine teslim edilme olasılığına karşı Belgrad'ı terk etti.

Ancak ICTY eski başsavcısı Carla del Ponte sürekli olarak kaçağın Sırbistan'da olduğu ve ordu tarafından korunduğunda ısrar etti. Belgrad makamları ise bunu reddettiler.

Ancak 2004 sonlarında ortaya çıkan olaylar del Ponte'nin iddialarını destekler nitelikteydi. Saraybosna merkezli bir gazetede Kasım ayı sonunda çıkan bir haberde, Mladiç'in 2001 yılında Yugoslav Ordusu ve 2002 yılında da VRS'den çıkışını gösteren askeri personel belgeleri yayınlandı. Bundan birkaç gün sonra da, Sırbistan Cumhurbaşkanı Boris Tadiç Mladiç'in Sırbistan-Karadağ ordusundan düzenli olarak emekli maaşı aldığını ve buna hakkının geri alınamaz olduğunu doğruladı.

Diplomatik kaynaklardan daha sonra alınan bilgiler, 2004 yazında Mladiç'in BH'nin doğusundaki Han Pijesak kasabası yakınlarındaki bir askeri tesiste ağırlandığı ve aynı yılın Haziran ayı başlarında Sırbistan'da yaşadığını ortaya çıkardı.